İkinci Şark Ataması ve İptal Davası
İkinci Şark Görevi Nedir?
Yönetmelik, Türkiye'yi birinci bölge (batı) ve ikinci bölge (doğu) olarak ikiye ayırmaktadır. Birinci şark görevini tamamlayan personel, belirli koşulların gerçekleşmesi halinde ikinci kez ikinci bölgeye atanabilmektedir. Her ilin zorunlu hizmet süresi yönetmelik ekinde ayrıca belirlenmekte; bu süre birimine göre iki ila yedi yıl arasında değişmektedir.
2023 yılında yapılan yönetmelik değişikliğiyle ikinci şark görevinde kolaylaştırıcı bazı düzenlemeler hayata geçirilmiştir. Buna göre ikinci bölge hizmetine ikinci kez atanan personel, birimine göre belirlenen zorunlu hizmet süresinden bir yıl daha az görev yapması halinde ikinci şark görevini tamamlamış sayılmaktadır. Özel harekat branşlı personel ile emniyet amiri ve emniyet müdürü rütbesindeki personel bu düzenlemenin dışında tutulmuştur.
Güncel Gelişmeler: İkinci Şark Kalkıyor mu?
İçişleri Bakanı'nın 2025 yılı sonunda yaptığı açıklamada 2026 genel atama döneminde zorunlu ikinci şark tebligatı yapılmayacağı duyurulmuştur. Bu açıklama geniş yankı uyandırmış olmakla birlikte, uygulamanın kalıcı bir yasal düzenlemeye henüz kavuşmadığı unutulmamalıdır. Yönetmelik hükümleri yürürlükte olduğu sürece ikinci şark atamalarına hukuki itiraz yolu açık kalmaya devam etmektedir.
İkinci Şark Ataması Hangi Durumlarda İptal Edilebilir?
İdarenin atama konusundaki takdir yetkisi sınırsız değildir. Yargı içtihatları incelendiğinde ikinci şark atamalarının iptaline konu olan başlıca hukuka aykırılık halleri şu şekilde sıralanabilir:
Birinci şark görevini hiç yapmamış personel bulunmasına karşın ikinci kez şarka atama yapılması, yerleşik Danıştay içtihadında eşitlik ilkesine açıkça aykırı bulunmaktadır. İdarenin atama yaparken sicil durumu, rütbe ve branş gibi objektif ölçütleri gözetmeden salt takdir yetkisine dayanması da iptal gerekçeleri arasında yer almaktadır. Bunun yanı sıra aile birliği, eş durumu ve sağlık mazereti gibi Anayasal güvence altındaki hakların göz ardı edilerek yapılan atamalar da yargı denetimine tabi tutulmaktadır.
Danıştay 5. Dairesi, daha önce şarka gitmemiş personel varken ikinci kez atama yapılmasını eşitlik ilkesine aykırı bularak işlemi iptal etmiştir. Bu içtihat doğrultusunda yargıya taşınan pek çok dosyada yürütmenin durdurulması kararı alınmış; idare bu karara uymak zorunda kalarak ilgili personeli eski görev yerine iade etmek durumunda kalmıştır.
|
(İşbu karar tarafımıza aittir.) Ankara 15. İdare Mahkemesi 2024/1102 E., 2024/2027 K. “Dava, polis memuru olan davacı tarafından, ipka talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır. Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğin “İkinci Bölgede Görevlendirilecek Personelin Sıralanması” başlıklı 24. maddesinde “(Değişik:RG-26/2/2023-32116-CK-6873/11 md.) İkinci bölgeye ilk defa atanacak personelin sırası; birinci bölgedeki hizmet sürelerine bakılmaksızın sicil numarası, rütbe ve hizmet branşları göz önüne alınarak ikinci bölgedeki kadro ve personel ihtiyacına göre belirlenir. İkinci bölgeye birden fazla kez atanacak olan polis memuru rütbesindeki personelin sırası; branş, bu bölgeden önceki dönüş yılı ve sicil numarası esas alınarak, diğer rütbedeki personelin sırası ise; rütbe, bu bölgeden önceki dönüş yılı ve sicil numarası esas alınarak belirlenir. Birinci bölgede çalışan branşlı amir ve memurların ikinci bölgedeki hizmetlere atanmaları, kendi aralarındaki sicil numarası esası ve bölgelerdeki kadro ve personel ihtiyacı gözönünde bulundurularak yapılır. Birinci bölgeden ikinci bölgeye ilk kez atanacak personel için birinci bölge hizmet süresini doldurma şartı aranmaz. İkinci bölge hizmetine kendi talebi ile birden fazla kez atanmak isteyenlerin müracaatları halinde, en az üç yıl birinci bölge hizmetini tamamlamaları şartı ile ihtiyaç durumu göz önünde bulundurulmak suretiyle ikinci bölgeye atamaları yapılabilir. Bu şekilde gönüllü olarak ikinci defa atanan personel, 23 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen şekilde bölgedeki hizmet süresini tamamlamak zorundadır.” hükmü; “Hizmet İhtiyacı Sebebiyle Erteleme” başlıklı 29. Maddesinde, “(Değişik:RG-17/3/2022-31781-CK-5306/19 md.) İkinci bölgeye atama sırası gelen veya ikinci bölgedeki hizmet süresini doldurduğu için birinci bölgeye dönecek personelden; merkez teşkilatında başkanlar ve daire başkanları, illerde valiler ile doğrudan merkeze bağlı taşra teşkilatında birim amirleri tarafından yerlerinde kalmaları gerekçeli olarak Şubat ayı sonuna kadar talep edilenlerin durumları Genel Müdürlük tarafından değerlendirilerek karara bağlanır. Genel Müdürlükçe ihtiyaç duyulması halinde, birimlerce haklarında erteleme talebinde bulunulabilecek azami personel sayısı, birimler ve rütbeler için ayrı ayrı tespit edilebilir. Birinci fıkra gereğince yerlerinde bırakılmış olanlar, ertesi yıl haklarında zaruri bir gerekçeye dayanan yeni bir erteleme talebi olmadığı takdirde, hizmetle yükümlü oldukları bölgeye atanırlar. Bu durumdaki personel için bu Yönetmelikte belirtilen mazeretlere sahip olsa dahi üçüncü defa erteleme teklifinde bulunulamaz. Ancak personelin, teknik, bilgi, beceri ve tecrübesinden yararlanmak amacıyla uzmanlık gerektiren birimlerin talebi üzerine en fazla iki defa daha erteleme talebinde bulunulabilir. Atama ve yer değiştirme işlemi onaylanıp kesinleştikten sonra yapılan erteleme teklifleri ile personelin bu kapsamdaki başvuruları işleme konulmaz.” hükmü yer almıştır.
Görüleceği üzere, ipka (erteleme) durumunu düzenleyen Yönetmelik maddesinde birinci bölgeden ikinci bölgeye gidecekler için yapılabilecek erteleme sayısı azami 2 ipka ile sınırlanmış, ancak bu kurala, birimlerin talebi üzerine erteleme isteminde bulunulması halinde, 2 defa daha erteleme imkanı tanınarak azami 4 ipka yapılabilmesi yönünde bir istisna getirilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara ilinde polis memuru olan davacının 2. bölge 2. görev sırası geldiği ve ipka (erteleme) talebinde bulunduğu, davacının erteleme talebi kabul edilmeyerek Tunceli iline atanması üzerine ipka talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda, 2. bölge 2. görev süresi geldiğinden bahisle yapılan atamaların hukuki denetimi yapılırken, atama işlemi tesis edilmeden önce bulunduğu İl’deki davacı ile aynı rütbe ve branştaki personele ait 2. bölge 2. görev atama sıralaması ile ipka durumları dikkate alınarak bir değerlendirmenin yapılması mevzuat gereğidir.
Mahkememizin 21/10/2024 tarihli ara kararına cevaben sunulan listenin incelenmesinden; davacı ile aynı rütbe ve branşta Ankara ilinde görev yapan 2. bölge 2. Görev tebligatı alan 1.040 personel bulunduğu, 148 personelin atamasının gerçekleştiği ve 892 personelin atamasının ertelendiği, 6 personelin eşinin görevi nedeniyle, 21 personelin çocuğunun öğrenim durumu nedeniyle ve 865 personelin de hizmetine duyulan ihtiyaç nedeniyle atamasının ertelendiği, davacının daha önce kabul edilen ipka talebi olmamasına karşın listede mevzuata aykırı olarak 3 ve daha fazla kez ertelemesi bulunan bir çok personel bulunduğu, ataması yapılanlarla birlikte erteleme isteminde bulunulması (birim talebi) nedeniyle 4’ün üstünde ipkası olanlar ile Yönetmelikte belirtilen mazeretlere sahip olsa dahi 2’nin üstünde ipkası olanlar da öncelikli atama yapılacaklar arasına dahil edildiğinde, davacının söz konusu listede atanan personel sıralaması içinde yer almayacağı açık olduğundan, davacının ipka talebinin reddine ilişkin işlemde mevzuata, eşitlik ilkesine ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Davacının parasal hak talebine gelince; davacının ipka talebinin reddedilmesi nedeniyle parasal haklarında bir değişiklik olmadığı, taşınma giderleri için her kamu görevlisinde olduğu gibi mevzuatında öngörüldüğü şekilde harcırah ödeneceği; öte yandan, dava dilekçesinde okul giderleri, eşinden ayrı kalacağı için oluşacak yaşamsal diğer giderler şeklinde soyut taleplerde bulunulduğu, ancak gerçekleşmiş bir gidere ilişkin somut bir bilgi ve belge eklenmediği gibi bu masrafların doğrudan atama işleminin bir sonucu olmadığı ve kamu görevlisinin parasal haklarına ilişkin olmadığı anlaşıldığından, davacının parasal hak talebi görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline, … oybirliğiyle karar verildi.”
|
Dava Açma Süreci ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
İkinci şark atamasına karşı başvurulabilecek yargı yolu idari iptal davasıdır. Atama kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu sürenin kaçırılması halinde dava açma hakkı düşmektedir.
Davada yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması büyük önem taşımaktadır. Yürütmenin durdurulması kararı alınması halinde idare, 30 gün içinde işlemi geri almak ve personeli eski görev yerine iade etmek zorundadır.
Dava açmadan önce idareye itiraz veya Kamu Denetçiliği Kurumu'na başvuru yolları da değerlendirilebilir; ancak bu yollar dava açma süresini durdurmadığından dikkatli takip edilmesi gerekmektedir.
Sonuç
İkinci şark ataması, her ne kadar idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilse de bu yetki; eşitlik ilkesi, aile birliğinin korunması ve kamu yararı gibi Anayasal güvencelerle sınırlıdır. Birinci şark görevini tamamlamamış personel varken ikinci kez atamaya tabi tutulan, mazeretleri göz ardı edilen veya sicil ve rütbesine aykırı biçimde işlem yapılan personelin bu kararlara karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır.